عضویت
جامعه مجازی فارسی آموزان به شما کمک میکند با دوستان زندگی خود همیشه در ارتباط باشید.

در بیان سرقت:

در بیان سرقت:
سرقت به معنی دزدی است و سرقه شعر آن است که شاعر مضمون شعر دیگری را به نام خود کند و اگر در معانی اتّفاق دو کس واقع شود چنان که تشبیه رخسار به گل و تشبیه قد به سرو. ....این سرقت نیست و آنچه که آن را سرقت اعتبار کنند بر دو قسم است: قسمی ظاهر و قسمی غیر ظاهر. ظاهر را سه طریق است. اوّل آنکه شاعر شعر غیری را به خود نسبت دهد، بی هیچ تغییری در لفظ و معنی و این طریق را سرقت محض گویند؛ طریق دوم از قسم ظاهر آن که معنی شعر دیگری به تمامه بگیرد یا بعضی از الفاظ از طرف خود در آن ضم کند. چنان که میر معزّی گفته:
مردم به شهر خویش ندارد بسی خطر
گوهر به کان خویش ندارد بسی بها.
حکیم انوری گوید:
به شهر خویش درون بی خطر بود مردم
به کان خویش درون بی بها بود گوهر.
طریق سوم از قسم ظاهر آن که معنی شعر سابق را تمام بگیرد و جمیع الفاظ را بگرداند و الفاظ دیگر مناسب آن آرد.
چنان که فرخی گوید:
من نگویم که ابر مانندی
که نه نیک آید از خردمندی
او همی بخشد و همی گِریَد
تو همی بخشی و همی خندی.
مولانا فخری خوارزمی گفته:
گفتن که دست تُست به وقت سَخا سَحاب
مَدحیست در نهایت ایجاز و اختصار
او گرید به ضعف دهد چند قطره آب
تو خندی و به لطف کنی بذل بیشُمار.
و غیر ظاهر آن است که شاعر معنی شعر دیگری اخذ نماید و به لباس دیگر ظاهر کند.
امیر خسرو گوید:
به بازی سلاح اصحاب شمشیر
زپنجه بر زده شمشیر چون شیر.
اصفهان جعفر گوید:
صلاح جنگ در دستش چنان چیست؟
که گویی همچو شیر از پنجه اش رَست.
طریق ثالث از قسم غیر ظاهر آن که شاعر معنی شعر را قلب و به خلاف آن ظاهر سازد به طریق لطیف.
میرمعزّی گوید:
آن زلف مشکبار بر آن روی چون نگار
گر کوته است، کوتهی از وی عجب مدار
شب در بهار میل کند سوی کوتهی
آن زلف چون شب آمد و آن روی چون بهار.
امیر خسرو دهلوی گوید:
اوست نوروز من و چون فُتَدَش جعد به پای
راست با روز برابر شدن شب نگرید.
اکثراً سرقه ی غیر ظاهر مقبول است. چندان که اخفای سرقه بیشتر باشد لطافت افزون تر بود و در جمیع اقسام سرقه که مذکور شد اگر شعر دوم در فصاحت الفاظ و بلاغت معانی و حسن ترکیب و غیر آن بهتر از اوّل باشد مقبول و احسن است.
منبع
مطلع العلوم و مجمع الفنون، حکیم واجد علی خان، تصحیح و تعلیقات دکتر سید کمال حاج سید جوادی، پژوهشکده هنر، ۱۳۹۲ (برگ
های۱۶۷و۱۶۸)
کد امنیتی
بارگزاری دوباره تصویر
کد امنیتی بالا را وارد کنید